Terug naar de essentie van het vakantiehuis: architect Line Nørskov Eriksen over het cultureel erfgoed van het vakantiehuis

Wil je liever Line Nørskov Eriksen aan het woord horen? Luister hier naar aflevering 3 van de Landfolk-podcast „Sommerhusliv“.

We ontmoeten architect en tentoonstellingsdirecteur Line Nørskov Eriksen in het door een architect ontworpen tiny house A45, dat ter gelegenheid van de huidige tentoonstelling SOMMERHUS in het Utzon Center in Aalborg midden in de atriumtuin van het museum staat. Volledig gehuld in hout en met uitzicht op de vele voorbijlopende museumbezoekers, begint ons gesprek over de herontdekte liefde voor het Deense zomerhuis.

De geur van hout in het kleine zomerhuisje brengt ons ertoe te bespreken dat juist hout iets is wat velen associëren met een echt zomerhuis. Maar volgens Line Nørskov moeten de alarmbellen gaan rinkelen als iemand beweert te weten wat een echt zomerhuis is.

– Als je kijkt naar de geschiedenis en architectuur van het zomerhuis, zie je dat het zich in de loop der tijd heeft ontwikkeld. Het vakantiehuis heeft er op heel verschillende manieren uitgezien, maar in wezen is de traditie van het vakantiehuis geworteld in het idee van het goede leven. Het heeft diepe wortels in de Europese cultuurgeschiedenis en gaat helemaal terug tot de Romeinen, die villa’s buiten de stad bouwden omdat men dacht dat de stad onrein was en de natuur echt.

Het leven buiten de stad

Historisch gezien zien we de eerste vakantiehuizen opduiken aan het einde van de 19e eeuw en in het begin van de 20e eeuw. Dit hangt samen met de verstedelijking van de samenleving, waardoor mensen plotseling de behoefte kregen om de stad te verlaten. De rijkste lagen van de samenleving bouwden al lang landhuizen, zoals men die toen noemde, maar door de economische groei kon ook het bredere deel van de bevolking zich een vakantiehuis veroorloven.

– Het is verweven met het verhaal over het leven in een vakantiehuis dat we terugkeren naar ons authentieke zelf wanneer we in de natuur zijn. Het vakantiehuis is een toevluchtsoord voor het dagelijkse leven in de stad.

Welke ontwikkeling heeft zich de afgelopen jaren voorgedaan in ons gemeenschappelijke begrip van het vakantiehuis?

– Vooral sinds de jaren 80 en 90 zijn de vakantiehuizen enorm in omvang toegenomen. In de jaren 60 en 70 werden vakantiehuizen gebouwd van ongeveer 50-60 vierkante meter, en tegenwoordig is het niet ongebruikelijk dat vakantiehuizen 200 vierkante meter of meer beslaan. Vaak gaat het om decadente vakantiepaleizen die onder het mom van vakantiehuisjes worden gebouwd, maar in werkelijkheid zijn ze uitsluitend bedoeld om te worden verhuurd.

> Ik denk dat je ervoor moet zorgen dat je eerst nadenkt over het gebruik, voordat je nadenkt over de grootte

Line vertelt dat er tegenwoordig sprake is van een fenomeen dat ‘dubbele vestiging’ wordt genoemd. Dat betekent simpelweg dat de meeste vakantiehuizen die tegenwoordig worden gebouwd zo sterk lijken op de hoofdwoningen van mensen, dat het verschil tussen het woonadres en het vakantiehuis nauwelijks nog te onderscheiden is.

– Het probleem is dat wanneer dingen te decadent en te conformistisch worden, dit zijn stempel begint te drukken op het gedrag van mensen. Het is niet zo dat er iets mis is met flatscreen-tv’s en vloerverwarming, maar we moeten ons realiseren dat als we op zoek zijn naar iets anders, we ons anders moeten inrichten, in overeenstemming met het leven dat geleefd moet worden.

We moeten de natuur gebruiken om architectuur te begrijpen

Volgens Line is er een heel bijzondere architectuur nodig als we ervan dromen dat het vakantiehuis het kader vormt voor een rustiger en authentieker bestaan. Ze legt uit dat het vakantiehuis van oudsher werd gebouwd om in de zomer te worden gebruikt, en in de jaren ’50 en ’60 zag men al snel dat architecten experimenteerden met het vervagen van de grens tussen binnen en buiten.

– Het vakantiehuis hoeft niet het hele jaar door te worden gebruikt, dus daar kun je wat vierkante meters besparen en die in plaats daarvan in een terras verwerken. Het terras is een heel concreet voorbeeld van een architectonisch motief dat de nabijheid van de natuur tot uiting brengt.

– Ik denk dat je ervoor moet zorgen dat je eerst in termen van functie denkt, voordat je in termen van omvang denkt. Sommige vakantiehuizen liggen aan het water, andere midden in het bos, maar wat ze allemaal gemeen hebben, is dat het landschap er telkens anders uitziet wanneer je de huizen bouwt. Als de architectuur een bepaalde levenswijze moet stimuleren, dan vereist dat dat de architectuur een diepgaand begrip heeft van de plek waar gebouwd wordt. In plaats van een architectuur te verzinnen waarvan je denkt dat die hier een spannende vorm zou kunnen zijn, groeit het huis moeiteloos uit het landschap. En dat is een verhaal dat niet uit de mode raakt. Het is een kwaliteit die blijvend is.

> Dus wanneer de vakantiehuizen te groot, te complex en te grondstofverslindend worden, is dat een tijdbom onder de vakantiehuiscultuur

Moet er een verschil zijn tussen het doorbrengen van je weekend in een woonwijk met rijtjeshuizen en in een vakantiehuis?

– Wat betreft de ideologische grondslag van het vakantiehuis, moet er wel een verschil zijn. Het is eigenlijk vreemd dat we doordeweeks in die grote witte dozen wonen, en als we het dan echt goed willen hebben, trekken we naar piepkleine houten kistjes, maar contrasten benadrukken juist het bijzondere van hun tegenpool. In die zin hebben het dagelijkse leven en het vakantiehuisleven elkaar waarschijnlijk nodig.

– Daarbovenop is er ook de vraag of we echt twee woningen voor het hele jaar, twee auto’s en gloeilampen in de verlichting zouden moeten hebben. We moeten ons realiseren dat we het ons niet kunnen veroorloven om zoveel hulpbronnen te verbruiken. Wanneer we deze grote woningen voor het hele jaar midden in het landschap bouwen, is het het landschap dat de rekening betaalt. En daar hebben we nu eenmaal maar een beperkte hoeveelheid van. Dus wanneer de vakantiehuizen te groot, te complex en te hulpbronnenintensief worden, is dat een tijdbom onder de vakantiehuiscultuur.

Hoe ziet de architectuur van de toekomst er dan uit, als we het culturele erfgoed van het vakantiehuis willen behouden?

– Er zijn twee duurzame wegen die we kunnen inslaan. De ene is dat je het vakantiehuis op maat maakt voor de locatie en ervan uitgaat dat het huis daar vele jaren zal staan, net als de oorspronkelijke huizen uit de 19e eeuw. Het vakantiehuis waarin we nu zitten, is een modulair, geprefabriceerd standaardhuis dat op een schroeffundering het landschap in kan worden verplaatst en daardoor slechts een kleine ecologische voetafdruk achterlaat in het terrein. Duurzaamheid is niet langer een optie of een afkeuze. Het is iets waar we rekening mee moeten houden, en we moeten in het algemeen wennen aan het bouwen op kleinere schaal en met de natuur als uitgangspunt.

We zitten hier rond te kijken in het kleine vakantiehuisje met uitzicht op de helderblauwe lucht, en dat zet duidelijk een aantal gedachten in gang bij ons en bij Line.

– We zullen het er waarschijnlijk over moeten hebben of we het ons kunnen veroorloven om zoveel ruimte in te nemen. Het kan gaan over het laten staan van de bomen. Over tijdelijkheid. Over soberheid. Over grote dromen op een klein oppervlak. En dan natuurlijk over klimaatvriendelijke materialen.

– Ik weet niet of je van een echte paradigmaverschuiving kunt spreken, maar we zien een trend en een grotere focus op duurzaamheid. De nieuwe architecten zijn opgegroeid met groen denken, net zoals kinderen en jongeren tegenwoordig opgroeien met digitale platforms. Het is een soort tweede natuur. Ik vind het enorm bemoedigend om te zien dat duurzaamheid niet overkomt als een stijl of een oppervlakkige uiting.

– Duurzaamheid wordt een onderdeel van de essentie van het huis, en dat sluit eigenlijk heel goed aan bij de hele basisgedachte achter het vakantiehuis. Dat het gaat om terugkeren naar de natuur en een iets authentieker leven leiden. In feite zou je je kunnen voorstellen dat alles uiteindelijk een harmonieus geheel zou kunnen vormen.