Fie Hørby vertelt over het belang van adempauzes en doelloos zijn. Maar hoe creëren we dat in een drukke dagelijkse routine?

Wat vind je van het leven in een vakantiehuis?

Toen onze oudste kinderen nog klein waren, gingen we vaak naar een vakantiehuis in Hornbæk, maar nu wonen we hier permanent, en deze plek straalt gewoon een heel bijzondere energie uit. We hebben veel door Denemarken gereisd, maar sinds we naar Hornbæk zijn verhuisd – wat in veel opzichten voelt alsof we midden in het vakantiehuisland wonen – zijn onze vakantiebestemmingen plaatsen als IJsland, de VS en Italië geworden. Waar we vroeger de grote stad zochten, zoeken we nu de natuur op deze prachtige plekken. We gaan ook elk jaar naar Bornholm, maar daar voelt het niet alsof we in Denemarken zijn. Als we op reis gaan, vinden we het heel belangrijk dat het voor ons allemaal verrijkend en fijn is, en op Bornholm hebben we het gevoel dat we dat allemaal krijgen. Er is lekker eten, we kunnen er heerlijk verblijven en de natuur is prachtig en indrukwekkend. We vinden het soms lastig om vakantiehuisjes te vinden waar je niet in moet inleveren op comfort, want we zijn toch op een leeftijd gekomen en hebben een financiële situatie waarin we graag willen dat het net iets beter is dan wat we in het dagelijks leven gewend zijn.

Wat gebeurt er als we ons fysiek van het dagelijkse leven verwijderen?

Er zijn nog nooit zoveel mensen geweest die een vakantiehuis kopen als nu. Ik denk dat het gaat om het vinden van een adempauze, waarbij we ons even verwijderen van ons huis en onze dagelijkse routine, die vol zit met alledaagse klusjes: de was doen en dingen die geschilderd, gerepareerd of schoongemaakt moeten worden. Voor velen, vooral gezinnen met kinderen, kan het huis geassocieerd worden met werk. Er is altijd wel iets te doen en het is er altijd druk. Al op weg naar het vakantiehuis hebben we de neiging om in een ander tempo te komen, omdat we daar niet zoveel hoeven te doen.

Wanneer we als mensen aankomen op een plek waarvan we weten dat er tijd is om te ontspannen, weet het lichaam ook wat het moet doen. De rust komt vanzelf gemakkelijker, want de gewoontes en rituelen helpen het lichaam en de geest door de onrust heen. Ze worden een soort snelkoppeling om onrust om te zetten in rust en om onszelf en elkaar te voelen.

> Hoe dieper we ons verbonden voelen met onszelf, hoe meer we ons ook kunnen verbinden met anderen. We verbinden ons met elkaar en voelen dat de liefde er is.

Wat betekent het doelloos zijn voor jou?

Voor mij is het juist door het doelloos zijn dat we in onszelf terechtkomen, dat we onszelf voelen en dat we gesprekken beginnen die het dagelijks leven zelden mogelijk maakt. Door de drukte blijven we aan de oppervlakte van onszelf en anderen, maar als we nergens heen hoeven en ons gewoon overgeven aan het doelloos zijn, zakken we vaak af naar een andere laag, waar we ons dieper verbonden voelen met onszelf. Hoe dieper we ons verbonden voelen met onszelf, hoe meer we ons ook met anderen kunnen verbinden.

We verbinden ons met elkaar en voelen dat de liefde er is. Hier laden we ons als mensen weer op. En die verbinding kan in het dagelijks leven moeilijk tot stand komen, omdat alles zo snel gaat en de voorwaarden er simpelweg niet zijn. We kunnen ons natuurlijk afvragen of dit een tempo is dat zo moet doorgaan, want als we er niet in slagen om tot rust te komen in ons zenuwstelsel en de kalmte te voelen, lijden we in feite. Dat is waar stress, angst, leegte en zinloosheid de kop opsteken. Het is juist het contact met degenen van wie we houden dat ons leven zin geeft. Het is simpelweg van cruciaal belang voor onze levensvreugde en levenskracht dat we weer op kunnen laden. We zijn geneigd te vergeten wat ons eigenlijk levensvreugde geeft.

> Als je niet de moed hebt om de onrust die opkomt en de rusteloosheid die zich aandient te ondergaan, dan kun je allerlei projecten bedenken en doorgaan zonder verbinding te maken, omdat het makkelijker is om daarin te blijven dan in de onrust.

Waarom is het zo belangrijk om rust te vinden?

Als we tot rust komen, merken we iets nieuws op en denken we op een nieuwe manier. We kunnen creatieve krachten aanboren waarvan we misschien niet wisten dat we ze hadden, of waarmee we al lang geen contact meer hadden. Dat zien we ook bij kinderen – ze vinden hun weg naar veel diepgaandere spelletjes, waarbij je echt merkt dat ze helemaal opgaan in het spel. En als er meerdere kinderen, vinden ze samen spelletjes die urenlang kunnen doorgaan.

Het kan best een hele weg zijn naar onze eigen creativiteit na een periode die gekenmerkt werd door haast en drukte. Dan zitten we in een ritme waarin we moeite kunnen hebben om rust te vinden en ons thuis te voelen in de schoot van het gezin. Voordat we tot rust komen, moeten we eerst door een periode van onrust heen. Een rusteloosheid waarin we moeite kunnen hebben om verbinding te maken met onszelf en met het gezin – hier is het cruciaal dat we tot het doelloos zijn komen, ook al zal de onrust ons vaak proberen terug te dwingen naar de hoge versnelling. Als je niet de moed hebt om de onrust die opkomt en de rusteloosheid die zich aandient te omarmen, dan kun je allerlei projecten bedenken en doorgaan zonder verbinding te maken, omdat het makkelijker is om daarin te verblijven dan in de onrust.

> Wat we vandaag de dag zien, is dat de moderne mens een vrij grote onbalans heeft tussen doen en zijn, omdat we over het algemeen veel meer doen dan dat we zijn.

Wat versta je onder gewoontes en rituelen?

Het is net als wanneer je naar yoga gaat. Al zodra ik binnenkom en mijn matje uitrol, merk ik dat ik wat meer tot rust kom, en na de les ben ik vaak helemaal ergens anders, omdat de yoga mij en mijn lichaam helpt om een versnelling terug te schakelen. En op dezelfde manier gebeurt het wanneer we naar een vakantiehuisje rijden. We weten dat we iets rustigs gaan doen, en het lichaam wordt geholpen om in een rustiger tempo te komen. Wanneer we overschakelen van ‘doen’ naar ‘zijn’, gebeurt er iets heel bijzonders. Wat we vandaag de dag zien, is dat de moderne mens een vrij grote onbalans heeft tussen ‘doen’ en ‘zijn’, omdat we over het algemeen veel meer doen dan dat we gewoon zijn. Het is belangrijk om de focus te houden op het doelloze ‘zijn’, dat ook centraal staat in mindfulness, yoga en meditatie. We laden onze batterijen niet goed op, omdat we te weinig doelloos zijn.

Kunnen adempauzes ruimte creëren voor het doelloos zijn in het dagelijks leven?

Ja, dat kunnen ze zeker. Dat is een van de dingen waar we met onze studenten aan werken bij het Blackbird Institute. We moeten duurzame levens creëren. Velen van ons zijn meegesleept in een stroom van wat we anderen zien doen. We zien dat mensen van 8 tot 16 naar hun werk gaan, zich daar uit de naad werken, alle activiteiten rond de kinderen bijwonen, vrienden en familie bezoeken en kinderfeestjes organiseren, naar hobby’s rijden en uiteindelijk hijgend achterblijven, omdat het allemaal gewoon te veel is. De manier waarop we adempauzes kunnen creëren, is door echt naar ons leven te kijken en te denken: „Hoe wil ik eigenlijk mijn leven leiden?”.

In onze samenleving bestaat de neiging om doordeweeks keihard te werken, en omdat we doordeweeks geen adempauzes inbouwen, duurt het lang voordat ons lichaam weer in een toestand komt waarin we verbinding met elkaar kunnen maken. Om adempauzes te creëren in een dagelijkse routine met kleine kinderen, is het een goed idee om je eigen lichaam en dat van je kind helemaal tot rust te laten komen. Dat kunnen we doen door zachte muziek op te zetten als we thuiskomen, op de vloer te gaan liggen, en dan zullen we vaak merken dat onze kinderen heel vanzelf bij ons komen liggen. Kinderen stemmen zich af op het zenuwstelsel van hun ouders, dus als we samen tot rust komen, samen ademhalen en fysiek contact maken op de vloer, kunnen we vaak ook de zogenaamde ‘wolfsuur’ vermijden. Het ‘wolfsuur’ ontstaat doordat kinderen overprikkeld zijn en gedurende de dag niet goed zijn gereguleerd. Die adempauze ontstaat doordat we ervoor zorgen dat we even de tijd nemen om onszelf en onze kinderen te reguleren. We moeten onszelf kalmeren, even diep ademhalen, onze aandacht naar binnen richten en verbinding maken met onszelf, en daarna kunnen we verbinding maken met elkaar.

Hoe pakken jullie dat bij jullie thuis aan?

Voor mij persoonlijk betekent dit dat ik niet vijf dagen per week werk. Het kost me te veel tijd om weer tot mezelf te komen, dus daarom is het voor mij belangrijk om een kortere werkweek te hebben en een paar dagen thuis te werken. Ik wil graag veel uren met mijn zoon kunnen doorbrengen, zonder dat we iets hoeven te doen, zonder dat we achter de computer zitten, zonder dat ik aan de telefoon zit – juist zodat we elkaar kunnen vinden. We maken er altijd een prioriteit van om samen met onze grote kinderen te avondeten. We besteden veel aandacht aan het eten, en we maken het vaak samen klaar, eten langdurig en ruimen samen de afwas op. We weten dat we tijd hebben waarin we samen iets doen, wat ons dagelijks met elkaar verbindt.

Overgangen lijken belangrijk te zijn. Hoe koesteren we die?

Overgangen zijn kwetsbaar voor ons als mensen, en we besteden er te weinig aandacht aan. Wanneer we onze kinderen ophalen, van het werk komen, overschakelen van doordeweeks naar weekend of van weekend naar doordeweeks – deze overgangen vragen eigenlijk wel wat van het lichaam. We kunnen niet zomaar van een hoog tempo naar een laag tempo overschakelen. Er is een overgang, en die kan soepeler verlopen door dagelijks voor evenwicht te zorgen. Het heeft geen zin om dat alleen in het weekend te doen. Het is net als bij het duiken. We moeten eerst naar boven komen om lucht te happen voordat we weer kunnen duiken. Die kleine pauzes gedurende de dag hebben echt een groot effect. Dat gezegd hebbende, kan het lastig zijn, omdat we in een cultuur leven waarin we punten scoren door efficiënt te zijn, veel te bereiken en vaart te houden, maar het is schadelijk voor ons als we vergeten om af en toe op te laden en pauzes in te lassen.

> Als we dit contact niet hebben, elkaar niet aanvoelen en ons niet bezighouden met hoe het met elkaar gaat, dan beginnen we parallel te leven. We kunnen de waarde van onze relatie niet meer voelen, en dan kunnen we gaan twijfelen.

Wat betekent het voor het gezin en de relatie als we adempauzes inlassen?

Zoals ik al even heb aangestipt, zorgen adempauzes in ons dagelijks leven ervoor dat we verbinding kunnen maken en elkaar kunnen aanvoelen. Als we dit contact missen, elkaar niet aanvoelen en ons niet bezighouden met hoe het met elkaar gaat, dan beginnen we parallel te leven. We kunnen de waarde van onze relatie niet meer voelen, en dan kunnen we gaan twijfelen – aan onszelf, aan elkaar en aan de vraag of we wel goede ouders zijn voor onze kinderen. Het lichaam verlangt naar het contact, de nabijheid en de tederheid wanneer we daar langere tijd zonder zitten. We raken overweldigd omdat we de liefde niet kunnen voelen, en da kunnen we ook niet meer alles aan, omdat we niet kunnen opladen door gewoon even nergens aan te denken. Het is simpelweg het gevoel alsof je met een lege tank rijdt.

Je zegt dat het is alsof je met een lege tank rijdt – maar hoe verander je dat in de praktijk?

Als ik een beetje moe ben of me wat somber voel, helpt het altijd om muziek aan te zetten en in de woonkamer te dansen. Dat verandert de energie altijd binnen een paar minuten. Goede muziek, waarop we gewoon samen bewegen, en zo dansen we ons in een goede sfeer. Het zorgt er altijd voor dat het gezin in een andere stemming is dan toen we begonnen. Ik denk ook dat dat de reden is waarom trampolines zo populair zijn geworden. Je gaat naar buiten en beweegt samen met de kinderen, en dat brengt je vaak in een opgewektere en vrolijkere stemming. Soms vind ik dat je iets anders moet zoeken dan die rustige sfeer – het kan gezond zijn om iets te doen dat energie in het gezin brengt. Trampolines roepen enthousiasme, veel energie en gelach op. Maar het draait ook altijd om een balans tussen die twee.

Waar moet je op letten om het contact tot stand te brengen?

Als we als ouders een hele week druk in de weer zijn geweest, hebben we soms de neiging om van alles samen met onze kinderen te willen doen – ze moeten echt in de watten worden gelegd, zodat we een goed geweten hebben. Het probleem is dat we vaak in situaties terechtkomen die we zelf niet leuk vinden, en dat merken de kinderen.

Het gaat er daarom om uit te zoeken waar wij als volwassenen zelf energie uit halen. Of te besluiten er helemaal voor te gaan en het echt te willen. Dat zorgt voor een goede en aanwezige band, waarin de kinderen zich kunnen spiegelen. Als de kinderen daarentegen onze aanwezigheid niet voelen, zullen we merken dat ze op zoek gaan naar contact, en dan zijn de voorwaarden ontbreken om er gezellig van te maken. De kinderen worden dan aanhankelijk, zeurderig en wat er gepland is, is niet goed genoeg. Wat onze kinderen eigenlijk missen, is onze aanwezigheid. Ze voelen dat de volwassene er niet bij is, en dat maakt kinderen onzeker. Het is cruciaal voor de kinderen dat ze het contact met ons kunnen voelen. Kinderen willen overal bij zijn, zolang ze maar voelen dat de volwassenen blij en aanwezig zijn.

Het punt is dat het niet zo belangrijk is wat we samen doen, of het nu gaat om het repareren van de fiets, spelen met kralen, kastanjes verzamelen of tekenen. Het belangrijkste is dat we er niet omheen draaien, dat we niet op de speelplaats staan, ongeïnteresseerd, als levende doden. Daar zitten gewoon niet veel goede vitamines in.